Hezitzaileon prestakuntza digitalean PICRAT eta TPACK ereduak gidari

Inork espero ez zuenean, hezkuntza-eremuko konpetentzia digitalaren munduan iraultza! COVID-19k hamaika aldaketa ekarri ditu gure bizitzara. Hezitzaileon kasuan, egun batetik bertzera presentzialetik onlinera pasatu behar izanak, frogan jarri ditu garatutzat genituen konpetentzia digitalak baita ederki erakutsi ere, zein diren gabeziak. Kontua da, irailetik aurrera eredu mistoa aurreikusten ari garela eta honek guztiak erronka galanta jarri duela mahai gainean: mundu digitalerako irakasleen prestakuntza integralean murgildu behar, garena eta dakiguna eguneratu behar, baina zertan? Nola? Norekin? Jordi Adell entzuteko aukera ederra izan dugu berriki parez pare ditugun erronkei begira hainbat gako interesgarri aurkezten.

Argi dago konpetente digital izateak, gailu, aplikazio, plataforma digitalen erabilera soiletik haratago kokatzen gaituela nahitanahiez.

Konpetentzia digitalaren garapenaren markoa

Adellek aipatu zituenen artean, teknologia integratzeko eredu berri bat: PICRAT eredua. [Kimmons, R., Graham, C. R., & West, R. E. (2020). The PICRAT model for technology integration in teacher preparation. Contemporary Issues in Technology and Teacher Education, 20(1)]

Egileek irakasleen prestakuntzan teknologia integratzeko proposatzen dute PICRAT eredu hau. Matrize baten bitartez, oso modu azkarrean laguntzen du, batetik, hezitzaileok proposatzen ditugun praktika digitalak zertan oinarritzen diren bistaratzen; hau da, teknologia erdian sartzean zer egiten dugu? Hiru aukera: ikasgelan egiten duguna ordezkatu, handiagotu edo eraldatu.

Bertzetik, PICRAT-ek bistaratzen lagunduko digu proposatzen ditugun jarduerek ikasleei bere ikasketa prozesuan ezagutza eraikitzeko zer nolako jarrera eta parte hartzea eskatzen dieten: pasibo egotea, interakzioan jardutea guk proposaturikoarekin/ikaskideekin, edo horren gainean zeozer berria sortze-lanetan (artefaktu digitalak). 

Hala, matrizeak sekuentzia didaktiko batean erabiltzen ditugun jarduera guztiak mapeatzeko aukera ematen digu. Bistan denez, metodologia aktiboen alde egin nahi izanez gero, matrizearen eskuinaldeko goikoetako laukien eremuetan ere egongo dira zenbait ataza.

Royce Kimmons-en PICRAT matrizea euskaratua (Amarauna)

Bertzerik ezean, hau TPACK ereduarekin konbinatuz gero, oinarrizko abiapuntua izan daiteke hemendik aurrera, oraingoan masiboki eta beharrak motibatuta, bazter guztietan egiten ari garen transizio digitalerako prestakuntzan. Izan ere, irakasleon prestakuntzarako PICRAT-ek ematen digun berehalako irudia emankorra izna daiteke TPACK ereduarekin batera batera erabiliz gero.

TPACK ereduak irakaskuntza eraginkorrerako hiru oinarri hartzen ditu ardatz: edukiak, pedagogia eta teknologia. Horien artean konbinaketa ezberdinak eman daitezke: edukien jakintza pedagogikoa, teknologiaren jakintza pedagogikoa eta edukien jakintza teknologikoa. Erdigunean kokatuko den hiru jakintzen arteko konbinaketa da edukien jakintza teknologiko-pedagogikoa.

Hona hemen Amaia Arroyo aurkezten zertan datzan:

Eta orain... azterketak online, nola? 8-O

COVID-19k ohiko ebaluazioaren paradigma birpentsatu beharra ekarri digu. Izan ere, dagoeneko klase digitaletan murgilduta gaudelarik, erronka (edo buruhauste) erraldoia hezitzaileontzat hauxe: nola egin ebaluazioa egoera honetan? Eta ebaluazioa esatean azterketak ditugu buruan... Hemen Lasarteko Berritzeguneak antolatuta, UOC-ko irakaslea den Antoni Badiaren eskutik argi eta garbi ikastetxe gehienon egoera deskribatzen duen solasaldia, baita bide horrek hartu ahalko lukeen norabide logikoa ere. (Oharra: begiratu Kolaborategiaren ekarpen mamitsu hau eta UOC bidezko hau ere bai)

Esan bezala, gure kezka hau dugu, offline egin ohi ditugun azterketak online moduan nola egin? Horretarako, guk ikasleak azterketa garaian gainbegiratu edo/eta plagioak detektatzeko teknologia aproposa topatu behar dugula izan daiteke lehen burutazioa. Baina gure eskuetan dugun teknologia eta baliabide digitalak ikusita, ez dut uste bide honetatik jarraituta, ibilbide luzerik izango dugunik. Bestalde, legalki ere, Hezkuntza Sailetik larrialdi-egoera honetan online ebaluazio-markoetan ditugun mugen berri izatearen falta antzematen dut nik bederen.

Hori dela eta, azterketen erronkari heltzeko beste bideren bat hasunartu behar. Argi dut ebaluazioaren zentzu pedagogia eta egiten ditugun azterketa motak aldatu beharrera iritsiko garela. (Ebaluazioa bai dela, Bigarren Hezkuntzan behinzat, heldu beharreko gaia.) Ezin dugu aurrez aurreko azterketaren transpolazio simetrikoa egin online azterketa batera eta efizientziaren izenean bestelako bideen bila jarraitu behar. Edo bai? Egia esan, kontraesanetan murgilduta bizi gara, batetik, konpetentzia bidezko hezkuntza-ereduan aomen eta, bestetik, selektibitateko azterketak egiteko eskakizunak betetzeko ikasleak prestatu behar... Bururatzen zait, azterketak hala mantenduz gero, gutxienez ikasleei eskatu beharko geniekela azterketaren inguruko audio/bideo bidezko azalpena egitea: beraiek egin dutela erakusteko, erabilitako trebeziak, edukiak eta arrazonamendu bideak zein izan diren azaltzeko, azken finean metakognizioa sustatzeko.

Dena xuri edo beltz hartea ez denez aproposa izaten, agian momentu ona da beste aukera batzuk ere kontuan izateko, ohikoarekin konbinatzeko sikiera, eta horien artean, adibidez, liburu irekiko azterketa modukoak (Open Book Exams).

Bukatzeko, markoa zabaltzeko berriz ere, INTEFek ere iradokizun interesgarriak luzatu dizkigu online ebaluazioaren inguruan. 

Burua bor-bor, ezta? Hau da gure eguneroko intentsidade intentsoa... Bakoitza bere neurriko formularen bila ibiliko gara seguruenik... Ea nola amaitzen dugun ikasturtea eta elkarren artean halakoak partekatzeko aukera dugun, denbora luzeko kontua izanen baita eta halakoetan ere, elkarrekin bidea eginez gero, hobe!.

NETIKETAK (TRATU ONAK) ezinbestekoak ingurune digitalean.

NETIKETAK eremu digitalean komunikazio eraginkorra, positiboa eta begirunezkoa ahalbidetzen duten arau bilduma dira. 

Ikasleek gero eta lehenago,in situ eta online continuum batean bizitzen ari dira haien egunerokotasuna. Hezitzaileondako erronka, beraz, inguru fisikoan egiten dugun bezalaxe, digitalean ere ondo komunikatzen konpetente izan daitezen bermatzea. 

Hona hemen proposamen bat:

Gehiago jakiteko: 

PENDIDIKAN BERRERAIKITZEN

Konpetente digitalak izateko bidean. #HEZikt (2016-2017)

      https://addi.ehu.es/handle/10810/23359

Gaurkoan iaz burutu nuen IKTak eta Konpetentzia Digitalak Hezkuntzan, Etengabeko Formakuntzan, eta Hizkuntzen Irakaskuntzan Graduondokoan egindakoaren azken proiektuaren berri ekartzen dizuet. Zuzendari lanetan Amaia Arroyo doktorea izan nuen bidelagun:

"Hezkuntza-eremuan bizitzen ari garen trantsizio-une honetan, gauza gutxi dira ziurrak eta horietako bat teknologia digitalen nonahikotasuna da. 

Teknologiaz, pantailez inguraturik bizi gara eta, hezitzaileok gure bizitzaren parte gisa integratzen ari garen bitartean, ikasleak teknologiaz inguraturik hazi dira eta halakorik gabeko bizimodua ulertezina egiten zaie. Hezkuntza-eremuan, orain arte DBHko ikastetxeetan, ikasleak oinarrizko teknologia- erabiltzaile gisa trebatzen aritu izan dira irakasleen araberako eskakizunen baitan, baina ez da ildo nagusirik izan. 

Heziberri 2020k (EHAA, 1 2015, 69-72 or.), ordea, aldaketa handia ekarri du, izan ere, Konpetentzia Digitala zeharkako konpetentzia bezala zehaztu du; denok irakasgai guztietan landu beharrekoa, alegia. 

Horretarako, DIGCOMP marko europarra erreferentziatzat harturik, landu beharreko 5 arlo hauek aipatzen ditu: informazioa, komunikazioa, edukiak sortzea, segurtasuna eta arazoak ebaztea. Gainera, 12. artikuluan argi adierazten du: “Oinarrizko Hezkuntza amaitzen duten ikasleek konpetentzia digital eta mediatikoa eskuratu behar dituzte, alfabetatze edo gaikuntza funtzional osoa bermatzeko” (EHAA 2 14. orr.). 

Baliabideen erabilera etikoa eta arduratsua ere aipatzen du, besteak beste, kontuan hartuz pertsonen intimitatea, norberaren irudia eta sexu-joera eta -nortasuna, eta aurre eginez sexismoari eta arrazakeriari. 

Nola egin bidea erabiltzaile izatetik konpetente digital izatera? Zer bide proposatu konpetentzia horren 5 arloak irakasleek zein ikasleek gradualki eta modu autonomoan garatzeko? Nola aprobetxatu online prestakuntzaren abantailak ikasleari era ordenatu batean eskolaz kanpo (edo eskolan bertan) bere ikaskuntza aberasteko aukerak eskaintzeko? (Eta bide batez, zeharka irakasleena zein senideena.) 

Hori guztia zehaztea eta DBHko edozein ikastetxerentzako baliagarria izan litekeen proposamen zehatza aurkeztea izan da gure proiektuaren xedea."

DOKUMENTU OSOA ESKURATZEKO esteka: 

HEMEN

Konpetentzia digitala. Zer da?

Hauxe da Europa mailan Irakasleen konpetentzia digitalarerako marko bateratuak egiten duen hasiera bateko definizio orokorra: 

IKTen erabilera sortzailea, kritikoa eta ziurra da ondoko alderdi hauekin zerikusia duten helburuak lortzeko: lana, enplegagarritasuna, ikaskuntza, aisialdia, inklusioa eta partaidetza jendartean.